Thưở ấu thơ 2

(Hồi ký đứt đoạn)
Những trò chơi thời trẻ
Thời học sinh cấp I-II, những năm 80 thế kỷ trước, cuộc sống của chúng tôi có tính cộng đồng khá cao. Tôi còn nhớ ở Hà Nội rất hay mất điện, mỗi lần mất điện đám trẻ con lại chạy rầm rập ngoài đường, chuyện trò. Ông cụ bà lão thì tay cầm quạt nan ve vảy trước hiên nhà. Khi có điện là có một tiếng hú rất to vui mừng của đám người đang lang thang ngoài đường. Thời trẻ một môn thể thao phổ biến nhất là bóng đá đường phố. Chỉ cần một quả bóng nhựa là lũ trẻ chúng tôi có thể quần thảo mồ hôi nhễ nhại. Ngày cuối tuần cứ ra đường là gặp đám đá bóng. Mỗi bên vài người, sắp những viên gạch, chỉ cần bên nào đá đổ những viên gạch, là ghi bàn. Bóng đá đường phố phổ biến đến nỗi người lớn phải phát sợ. Những cú đá ầm ầm lọt vào tận nhà, vỡ cửa, tanh bành. Giờ đã đổi khác, ngày cuối tuần có ra đường vắng hoe. Tất nhiên ngày đó giao thông là tĩnh lặng, chủ yếu xe đạp, thưa thớt. Giờ lấy chỗ đất đâu mà đá, người người ken đặc, đổ về thành phố, lấy chỗ đâu mà đá. Bóng đá đường phố là một trò chơi một thời khắc ghi, tạc một dấu ấn khó phai mờ. Sau bóng đá kể đến trò chơi bi. Khá phổ biến. Bi đất xanh, đỏ, tím, vàng, hầu như đứa trẻ nào quanh khu tôi ở đều có một lọ. Ngoài ra còn bi ve. Chơi bi có cách chơi lồ. Lũ trẻ sắp những viên bi vào trong một cái ô vuông. Cách 1 mét gì đó kẻ một đường ngang. Từ vạch đó, dùng bi ve bắn vào bi đất. Bắn ra bao nhiêu ăn bấy nhiêu, nếu trượt, người khác đến lượt. Trò chơi kết thúc khi hết bi trong ô vuông. Ai ăn nhiều là người được, chiến thắng. Một trò nữa là đi bi. Kẻ một đường ngang, vẽ ở giữa một hình chữ nhật nhỏ. Sau đó ở dưới cũng khoảng 1 mét gì đó tuần tự lũ trẻ đi, vào giữa hình chữ nhật gọi là tương. Chơi bi đòi hỏi người chơi phải khéo léo, viên bi đặt ở ngón thứ 3 và ngón cái búng làm sao phải điệu nghệ, từ từ trôi vào vạch đã kẻ. Cao thủ bi luôn hãnh diện ra trò. Nói chung cái thời đó xa lắm rồi, 30 năm rồi, chí tiết chính xác tôi cũng hao hụt nhiều, đại loại trò chơi bi rất phổ biến. Mà thời đó khu vực tôi ở còn khá nhiều đất. Giờ thành phố không còn đất. Trò chơi bi bây giờ gần như tuyệt chủng ở thành phố. Thế hệ con tôi không hề chơi. Một trò chơi dân gian đã lùi về dĩ vãng, dĩ vãng nhạt nhòa. Chẳng biết nên vui hay nên buồn. Giờ lũ trẻ chơi gì? hay chỉ chuyên tâm học.
Ngoài chơi bi, một trò chơi nữa cũng rất phổ biến thời niên thiếu là thả diều. Người ta vót cong một nan tre, 1 nan thẳng đứng buộc vào nhau làm bộ khung. Cắt giấy dán vào, buộc nan tre vào sợi dây, dây cần thật dài đầu còn lại buộc vào cái ống bơ. Cắt thêm đuôi dán vào tạo dáng cho cánh diều. Người thả khéo léo thả dây, chạy ngược gió cho diều bắt gió bay lên. Trò chơi diều là trò chơi tinh thần, gây cảm hứng nghệ thuật khi cánh diều no gió bay vút lên cao. Người chơi lúc này chỉ việc co giò ngồi giật giật, ngắm nghía cánh diều. Diều càng bay cao bay xa càng tạo ra thích thú, ngưỡng mộ, thèm muốn của những người xung quanh. Chúng tôi thường chơi thả diều ở bờ đê rất gần nhà tôi ở, chỉ cách độ mười mét. Thú chơi diều ngày đó khá phổ biến, diều rất nhiều loại, màu sắc, kích cỡ, to nhỏ. Có những chàng chơi diều rất công phu, chế ra những diều cỡ bằng cái mâm. Sau khi trò chơi đã no nê, người chơi dần thu diều bằng cách vặn ống bơ cho sợi dậy rút lại… Một thời đã qua, một thế giới diều thật bay bổng mơ màng, tuyệt diệu. Một trò chơi đầy chất dân gian, mộc mạc, quê hương. Giờ ngẫm lại, đâu rồi trò chơi diều. Chẳng lẽ không còn bãi đất trống nào để trẻ con chơi diều nữa ư? Thôn quê chưa biết, nhưng đô thị 15  năm trở lại đây chẳng còn. Tình yêu thiên nhiên, đậm đà bản sắc đã mai một đến thế ư? Có lẽ những cảnh đám trẻ nô nức hò reo thả diều, một cánh diều lạ, to, một thanh niên đẫy đà chạy hùng hục, bắt gió, vài đứa lít nhít trẻ bám theo cổ vũ, vui sướng chẳng thể còn tìm thấy ngày nay ở thành phố. Nhìn những đứa trẻ giờ có vẻ to, béo, tri thức hơn, nhưng đầy vẻ lạnh lùng, ít cởi mở hơn. Biết sao, mỗi thời đã khác…

Quả giờ ngẫm lại, thời chúng tôi sống xưa kia thật tự nhiên, cộng đồng. Tôi còn nhớ vào những dịp hè, nhà tôi tụ tập đầy đủ trẻ con, chơi vật tay, chơi chun…vv… ầm ĩ. Nếu nói chơi chun cũng thật là sôi động. Chun vòng kết lại thành một sợi dây dài. Học sinh học song giờ ra chơi mang chun ra nhảy. Chia làm 2 đội. Một đội cử hai người cầm hai đầu dây chun. Bàn đầu là mắt cá chân. Cứ thế tăng dần hông, lách, cổ, đầu, nhú. Nhú là nắm bàn tay đưa lên trên đầu. Đến màn này người nhảy phải móc. Cử người giỏi nhất của đội ra móc. Còn màn cuối cùng là giờ cả cánh tay lên hết cỡ. Người chơi của đội kia cũng phải vận hết công phu móc bằng được sợi chun xuống. Trò chơi chun đó cũng vô cùng phổ biến thời học sinh, giờ giải lao đầy kịch tính đòi hỏi người nhảy phải tập luyện và có năng khiếu. Có khi nhảy ngã chảy máu. Hay như màn hông đòi hỏi người nhảy không chạm dây. Chơi chun các bạn gái khá thích chơi. Một trò chơi mà giới nữ hay chơi là nhảy dây. 2 bạn cầm dây quay, tuần tự các bạn khác nhảy vào giữa, làm sao không chạm dây, nếu chạm dây là thua phải ra quay. Trò nhảy dây nhìn rất nhịp nhàng, bắt mắt, rung rinh. Kỹ thuật nhảy cần điêu luyện, khéo léo. Các bạn gái ngoài ra còn có trò chơi truyền, cầm quả bóng truyền và que tính. Trò chơi đòi hỏi nhanh tay…  Cách đây vài năm tôi có rỗi rãi ra xem các cháu học đến giờ ra chơi chỉ thấy các cháu chạy đuổi nhau là chính. Cả hai con tôi giờ cũng chẳng thấy cháu nào chơi chun, mang chun đến trường chơi. Ôi, sao những trò chơi đó giờ không còn nữa nhỉ? Thời đại công nghệ, trẻ con rỗi ra là máy tính, trò chơi điện tử lên ngôi, thu hút, mê hoặc con trẻ. Hôm nọ tôi có ra đằng sau khu bách khoa, giật mình với bạt ngàn phòng chơi điện tử. Gặp một người dân, anh ta còn nói rằng vào ngày thứ bảy chủ nhật, không còn chỗ, người chơi là sinh viên, người ở đâu đổ về. Tôi tặc lưỡi liếc mắt nhìn những gương mặt chăm chú, 2 tai đeo ống nghe to xù, những linh hồn lạnh giá, không biết thế giới trẻ giờ khác xa so với thế giới xưa kia thế nào? Thời đại vi tính, công nghệ liệu có tạo ra những cỗ máy, những con người chăm chú chơi kia, liệu ra đường có biết nở nụ cười, có còn quan tâm đến cộng đồng mình đang sống. Có khi tặc lưỡi 30-40 năm nữa thế hệ sau nữa thì sao nhỉ? Nền kinh tế tri thức sẽ biến còn trẻ chúng ta ra sao?

Ngày bé mỗi lần trời đổ mưa to là nước các ao hồ lại tràn ra. Có khi lội bì bõm hàng tuần liền. Chuyện nhỏ. Thanh niên đua nhau ra hôi cá, câu tôm. Tôi cũng hào hứng đào giun. Đất nhiều, sới vài cái là có giun, cho vào ống bơ thêm tí đất, mang về lấy một con giun ra, cắt nghéo đôi, buộc vào sơi chỉ, quấn vào một cành tự chế, thế là mang ra ao câu tôm. Tôm cắn, nuốt giun thế là nhấc nhẹ lên là câu được một chú. Tôm, cá, chuyện dễ thôi mà. Câu chán, nhắt xuống ao bơi, mà ai dạy đâu bơi chó là chính, miễn nổi. Có khi dẫm phải mảnh sành dưới đáy, về nhiễm trùng cả tháng chưa khỏi.  Trẻ con còn thách nhau bơi ra đảo, đảo là một mô đất cao ở giữa ao, khỏe tí chút là bơi ra, kẻ giỏi còn có thể lặn một hơi, thích, thán phục.

Ngoài ra còn khá nhiều những trò chơi khác như đá cầu, chơi quay, chơi khăng. Chơi quay là môn chơi khá bạo liệt, người chơi dùng quay đập thật mạnh hòng phá quay ở dưới đất, bật ra khỏi một cái vòng. Có khi quay bắn vào người gây thương tích. Tôi thường chỉ xem chứ ít khi dám chơi môn này. Chỉ những tay hầm hố mới giỏi và ưa thích môn quay. Còn môn khăng cũng rất nguy hiểm. Người chơi cầm một khúc khăng cái dài chừng cánh tay, đập vào một khúc khăng nhỏ cỡ 15 cm độ gang tay nằm dưới đất, sao cho khăng nhỏ đó bật lên chừng ngang bụng đến ngực, rồi vụt thật mạnh. Tiếng kêu chát chúa vang lên, làm sao cho khăng nhỏ bay càng xa càng tốt, tính độ dài. Người ở dưới khoảng 3 người sắp hàng để bắt. Nếu bắt được là thắng, kết quả đội kia trở về O, đảo ví trí lên đánh khăng, bên mất lượt, liền trở xuống vị trí bắt. Môn khăng đòi hỏi người đánh phải khỏe, khéo. Người bắt ở dưới nhất là người đứng đầu cũng phải dũng cảm, cẩn thận khăng bắn vào người khá đau. Tôi cũng ít  chơi môn này, chủ yếu là đứng xem. Nói chung ngày thơ ấu môn sở trường nhất của tôi vẫn là đá bóng, sau đó là đá cầu. Nhiều những môn chơi kể trên, giờ các cháu thế hệ con cái tôi đều không chơi, một câu hỏi to tướng vì sao lại mai một thế nhỉ? Đô thị hóa, không còn chỗ chơi, hay vì những lý do gì? Khi kể lai những trò chơi này  thời gian cũng lùi lâu lắm rồi những xấp xỉ trên dưới 30 năm qua rồi. Tỉ mỉ, chính xác là điều không thể… chỉ là những mô phỏng tương đối, lúc được lúc chăng…

Nói về những ngày tháng tuổi thơ, những trò chơi tuổi thơ, vẫn là những kỷ niệm đẹp đẽ chẳng thể phải mờ. Chỉ là do những ngày tháng vất vả, mưu sinh ta vô tình quên lãng, còn khi đã bình an, bình tâm đã dần xa tuổi thơ, ta lại nhớ về nó, lưu luyến, vấn vương, tôn thờ những ngày tháng đó. Ai chẳng có những ngày tháng chẳng thể nào quên, ta đã sống, đã thưởng thức, chỉ có sự vô tình, vô tâm mới lãng quên những ngày tháng đó. Giờ đã qua rồi làm sao còn được. Còn được chỉ là những gì sắp tới ta phải vun sới cho các cháu, cho thế hệ trẻ những trò chơi có ý nghĩa, những môn chơi cộng đồng, để con trẻ được sống những ngày tháng có ý nghĩa đẹp đẽ mà thôi.

Trò chơi gắn liền nhiều đến văn hóa dân tộc. Lưu giữ những cổ truyền tinh hoa dân tộc. Mai này thời đại số những trò chơi dân gian đã phai lợt nhiều. Nhiều trò giờ trẻ em đâu còn chơi. Các cháu nhà tôi đâu còn chơi. Biết trách ai, tất nhiên một phần do thời đại công nghệ thông tin, một phần cũng chính tại người lớn. Người lớn giờ sống bó hẹp đèn nhà nào nhà nấy rạng… học hành các cháu giờ gấp đôi gấp 3 ngày xưa, áp lực cứ gọi là ghê gớm…thành tích và thành tích, thời gian dần thu hẹp, cuộc sống số chiếm lĩnh, thế giới ảo, games mê hoặc, dần dần những trò chơi dân gian biến mất tự lúc nào. Dẫu sao mỗi một phụ huynh nếu yêu mến những trò chơi đó vẫn có cách để cho các cháu thưởng thức phần nào: như con tôi mỗi lần xin đi đá bóng, đi bơi, đi đá cầu là tôi luôn sẵn sàng tạo điều kiện. Ngoài ra đây là vấn đề xã hội, cần có những nhà xã hội giáo dục cùng sắn tay suy ngẫm, tìm phương hướng để những trò chơi dân gian sống lại.

Kỳ sau: đời sống thời bao cấp

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s