Thuốc lá và cà phê

̣̣Hồi ký đứt đoạn
Tuổi trẻ thường điếc không sợ súng, lại vốn tò mò, thấy người ta hút thuốc lá mình cũng thử hút. Thời đó 17 – 18 tuổi gì đó, thuốc lá thời những năm 90 thế kỷ trước thô sơ thuốc lá cuộn tự chế hút khét mù, làm gì có Vinataba, Vinataba đã là thuốc sang. Một hôm ra lan can ngồi hút trộm. Vì là tò mò bắt trước là chính nên chẳng có cảm giác gì. Sau này vào đại học bắt đầu hút vì trào lưu trong nhóm. Mấy ông chơi với nhau phì phèo. Ngày đó đố ai mà kiếm được ba con năm ba số, dân giàu có thượng hạng mới dùng loại này. Hút thuốc lá là chất kích thích gây cảm giác sướng tức thời, cảm giác bay bay khi uống cùng cà phê ngon đúng chất thì cộng hưởng bay tận trời xanh. Nhưng cái gì cũng có giá của nó, gần 20 năm hút thuốc, giờ răng lợi hỏng hết, răng cứ vỡ mủn như người 70 mươi ̣dù mới U 50, ăn phải miếng xương là đau điếng. Bởi vì không nghe lời khuyên, dù đã bỏ mấy năm nay. Cách đây 10 năm gì đó khi hút thuốc ngồi uống cà phê tôi còn có trò lấy cà phê phết lên điếu thuốc, rít vào cháy ro ro, bay lên tận trời xanh, thơ ca cứ rào rào mà ra. Nói chuyện ngồi uống cà phê mà cũng làm được những bài tâm đắc.
Ví dụ sau. Một hôm đang ngồi nhâm nhi cà phê tại quán Linh gần nhà, trời bỗng đổ mưa rào, nhìn qua rèm, thấy một cô gái bán hoa đang chạy mưa, lật đật vụt qua, thế là tôi tức cảnh rút giấy bút, xé vỏ bao thuốc lá làm bài “Mưa và cô hàng hoa” có đoạn: Mưa răng răng mắt rèm thưa/
U ám sắc lá ngập mưa trĩu cành/Nón lá em đội móp vành/Có đủ rộng rẽ che nhành lưng eo/Em đi ai đuổi tà theo/Mà sao lật đật vội vèo lá bay.
Bài thơ đó tôi rất yêu mến như một kỷ niệm sống động về cuộc sống.
Hoặc một hôm ngồi ở cà phê Lối cũ phía sau đường Trần Khánh Dư, quán bố trí khá đẹp, hiện đại. Hôm đó gặp cảnh tượng nghịch lý bên trái là người bán ve chai đồng nát, bỗng nhiên bên phải có một chiếc xe ô tô xin, người lịch lãm bước ra thế là tức cảnh lại lấy bút, xé phần bạc vỏ thuốc viết bài “tự cảm” có đoạn:
Cảnh đời éo le khéo buồn/Kẻ ăn không hết có phần sa hoa/Kẻ lần lần mãi không ra/ Góp hồn nhạt lá dăm ba chút sàng/Hỏi người người có nhỏ sương/Một giọt lấm láp chút thương lấy tình/Hay người dặm bước vô tình/ Đời là khúc lẩy dây tình cung nga/Ta buồn ta nhỏ châu sa…
Bài đó tôi cũng yêu mến và ghi nhớ mãi.
Đại loại thuốc lá và cà phê một thời là một cặp song trùng, quyến luyến, vấn vương, kết đôi. Làm con người đôi khi được bay bổng, thăng hoa, phiêu du. Được tiên bồng với những giây phút thoát tục. Tuy nhiên, đến khi có tuổi bắt đầu sợ thuốc lá. Sau những phút giây thăng hoa thì là cảm giác khô người, mệt mỏi. Mặt trái của tấm huân chương nên phải tính đường cai, còn cà phê vẫn OK. Người huyết áp thấp, có tý cà phê là tỉnh táo. Thưởng thức cà phê giờ như một thú, văn hóa cà phê. Vừa đậm vừa đăng đắng, cái quan trọng là không gian để thưởng thức, có tý âm nhạc cho cảm giác êm dịu, thư giãn….
̣Hải Đăng, đêm Trương Định 2-2017

Triết lý cuối năm (10)

(thơ triết lý)

Một năm tóc thêm bạc
Một năm chân thêm run
Một năm da thêm xám
Một năm thêm hao gày

Một năm nên học tập
Một năm nên giao du
Một năm nên tập luyện
Một năm mơ ước đầy

Đong đầy bồ hy vọng
Giàu sang và an lành
Gặt hái tâm thiện nguyện
Sức lực xứng trời xanh!

(NHĐ đón xuân con gà 2017)

Quân tử và tiểu nhân

(Thói tật cuộc sống)
Đàn ông cần có tính quân tử. Quân tử trong cuộc sống. Từ xa xưa trong các câu chuyện cổ tích, trong phim ảnh ta đều được thấy những chân dung, mẫu hình người quân tử và kẻ tiểu nhân. Đương nhiên kẻ tiểu nhân luôn bị phê phán. Tuy vậy trong cuộc sống đôi khi ở một thời điểm nào đó sử dụng cách tiểu nhân, nhỏ nhen lại có lợi hoặc chiến thắng. Tất nhiên chiến thắng này chỉ là chiến thắng trước mắt. Nhất thời, khó bền. Trong Tam Quốc Diễn Nghĩa, các nhân vật tranh tài với nhau như điển hình là Gia Cát Lượng đấu mưu với Chu Du. Tất nhiên 2 người này đều là anh tài thời đó là 2 bậc quân sư phò cho 2 chủ. Để đấu mưu đàng hoàng quân tử lúc này Chu Du tự thấy rằng mình không thể so tài cao thấp được với Gia Cát Lượng, nên mới bày mưu lợi dụng trí tuệ của Gia Cát, sau khi lợi dụng xong thì lập mưu sai người giết quách đi. Đó là hành động rất tiểu nhân phải không ạ. Tuy vậy Gia Cát cao tay hơn, đoán được đúng mưu của Chu Du nên sau khi hợp tác với Đông Ngô đánh trận Xích Bích xong là thoát hiểm, nhanh chân chuồn lẹ về Thục. Câu chuyện kinh điển về mẫu người tài nhưng đầy mưu mô hiểm độc của Chu Du.  Đại loại là mưu kế đánh theo kiểu dưới thắt lưng chứ không phải đàng hoàng như 2 võ sĩ đấm trực diện ngang nhau.
Vũ khí của tiểu nhân là thọc sau lưng thọc người quân tử không biết và giành chiến thắng không đẹp. Điều đáng ghét ở chỗ sau đó kẻ tiểu nhân lại lớn tiếng ca tụng mình là giỏi giang, anh hùng, ghê gớm. Thật buồn cười phải không ạ. Đánh dưới thắt lưng, đánh sau lưng thì có gì mà đáng ca tụng là biểu tượng.  Ví dụ có một hành động được cho là quân tử sau đây. “à cái này có khi là cái chúng ta đang thiếu cần học ở Vingroup” đó là lời của chủ tịch tập đoàn Viettel trong cuộc đối thoại với chủ tịch Vượng (Vingroup) rất đàng hoàng phải không ạ, cảm thấy công ty tập đoàn mình còn yếu chỗ này, chỗ kia, xin nhận và học tập  đoàn của anh Vượng. Cử chỉ lời nói thể hiện ông chủ tịch Viettel là người đàng hoàng quân tử. Rõ ràng rằng tôi học từ cái hay của anh, chứ không phải tôi ăn cắp trí tuệ của anh rồi vơ vào rằng đây là sáng kiến của tập đoàn tôi. Cách ứng xử đáng ghi nhớ của chủ tịch Viettel. Trong cuộc sống cần có nhiều hành động quân tử. Chết đứng còn hơn sống quỳ. Nó đẹp, nhân bản, đàng hoàng và khí chất. Thế thôi.

Còn kẻ tiểu nhân đâm dao ở sau lưng e rằng khó lớn mạnh, bền vững được.
(Trương Đinh mưa rả rích 2017)

Tỷ phú Phạm Nhật Vượng- bài học về sự thành công

(Luận bàn sự đời)
Cái tên tỷ phú đô la Phạm Nhật Vượng gần đây khá hót, kiểu tỷ phú đô la Hoàng Kiều, nhưng Hoàng Kiều thì khá bí ẩn vì thông tin ông ta giầu chỉ lơ mơ là trong ngành dược phẩm, rượu vang… còn tỷ phú Phạm Nhật Vượng có vẻ rõ rệt hơn rằng ông giầu lên từ một “soái” ở Ucraina thành công từ lĩnh vực trung tâm thương mại, mì ăn liền, sau đó dịch chuyển về Việt Nam, chủ chốt trong lĩnh vực bất động sản, ngoài ra còn mở mang sang nông nghiệp, giáo dục, y tế… Nếu ai đã vào Royal City (mô phỏng thành phố Hoàng Gia-châu Âu) ở Hà Nội chắc hẳn sẽ thuyết phục hoàn toàn, ngưỡng mộ. Hoặc tòa nhà 81 tầng sắp hoàn thiện ở Sài Gòn (mô phỏng lại công viên trung tâm Mỹ) sẽ là tòa nhà cao nhất Việt Nam, soán ngôi 72 tầng của Keagnam (Hàn Quốc), quả là dù ai có băn khoăn, nghi ngờ, phản biện (như cách nói gặp thời, do chênh lệch địa tô… thực ra cũng có phần đúng nhưng nếu ta soi chiếu cùng thời cuộc như thế, thậm chí có lợi thế của nhà nước, ưu đãi hơn lại không làm được) vậy một sự hiện hữu rằng tòa nhà đó dù thế nào đi nữa đánh dấu rằng con người Việt vẫn có thể làm được điều to tát, lớn lao.
Trong câu hỏi của tôi hay bất kỳ ai đó đều sẽ vang lên, bằng cách nào, vì sao tập đoàn Vingroup làm được những điều như vậy?
Gần đây nữa xung quanh chỗ tôi ở liên tục mọc lên các cửa hàng tiện ích Vinmart+, vậy câu hỏi lại đặt ra bằng cách nào mà họ mở nhiều như vậy, cái quan trọng là lấy lãi đâu ra khi (vừa phải thuê nhà, thuê 3-4 nhân viên) khi phải cạnh tranh với những cửa hàng xung quanh (không phải thuê nhà, tự đứng ra bán)?.
Cũng thật tình cờ vào một đêm không trăng, gió lao xao, mất ngủ lục lọi trên mạng, bất ngờ xem được cuộc hội thoại giữa Phạm Nhật Vượng và chủ tịch Viettel. Cuộc hội thoại được ca tụng rằng giữa một chủ tịch một tập đoàn tư nhân lớn nhất VN với một thiếu tướng chủ tịch một tập đoàn nhà nước lớn nhất VN. Thật là thú vị. Cuộc hội thoại gỡ gạc, cho ra những kiến giải ngạc nhiên lý thú. Điều thú vị thứ nhất là tinh thần khiêm tốn của vị Chủ tịch Viettel, luôn lấy những kinh nghiệm của tỷ phú Vượng (Vingroup) làm bài học cho tập đoàn mình. Điều thú vị tiếp theo là có nhiều chia sẻ hữu ích giải đáp được những câu hỏi vì sao ở trên đây.
Điều tiên quyết mà tôi rút ra được rằng: ông Phạm Nhật Vượng hội tụ được nhiều phẩm chất của một doanh nhân đích thực, tài ba. Điều đầu tiên chắc hẳn là năng khiếu trời cho. Trời cho ông ý cái tài, cái giác quan thính giác nên ông ý nhìn đâu cũng có thể ra tiền và nhanh chân dừng lĩnh vực này nhảy sang lĩnh vực khác khi thấy có cơ hội. Tỷ như khi đang làm trung tâm thương mại cho cả người Việt và người Ucraina thuê, thuận lợi ông ý bán đi và nhảy sang lĩnh vực mỳ tôm, bột ngọt, khi đang làm lĩnh vực đó khá thành công dù phải cạnh tranh quyết liệt với các tên tuổi lớn của thế giới, ông ý quyết định bán lại và về Việt Nam nhảy vào lĩnh vực bất động sản.
Phẩm chất tiếp theo là ông Vượng làm ăn rất lớn, luôn tâm thức là phải quy mô hoành tráng. Leo lên đỉnh núi này, thì phải nghĩ ra đỉnh núi khác.
Phẩm chất nữa là có độ liều lĩnh như chính ông nói là phải chấp nhận 5 ăn 5 thua. Như việc mở cửa hàng tiện ích Vinmart + thì chính ông thừa nhận là chấp nhận 20-30% cửa hàng là “vứt đi” không có lãi. Nó đúng như câu hỏi ban đầu của tôi vì cửa hàng của ông phải cạnh tranh với những cửa hàng bên cạnh lợi thế vừa không phải thuê nhà, vừa không phải thuê nhân viên và đương nhiên cùng một sản phẩm giá rẻ hơn vậy người ta sẽ vào hàng bên cạnh chứ liệu ai vào hàng của Vinmart+, vậy thì với chiến dịch vài nghìn cửa hàng tiên ích mở khắp Hà Nội, ông sẽ phải “vứt đi” gần nghìn cửa hàng (20-30%) như lời ông nói, vậy để mục đích gì? Trước tiên là theo ông mục đích là để chiếm lĩnh thị trường, bà con nhớ nhé, để chiếm lĩnh thị trường, cho một mục đích 5-10 năm nữa, tỷ phú Vượng phải dùng đòn 5 ăn 5 thua đó. Với một chiến dịch táo bạo đó liệu 10 năm nữa sẽ thế nào? Bà con hãy theo dõi và chờ đợi.
Tuy nhiên tôi khám phá ra một lợi thế của cửa hàng tiện ích Vinmart+ là họ có những sản phẩm sạch chuyển từ VinEco là những rau quả do nông trang họ tự trồng, tạo ra chuỗi cung ứng khép kín.

Có khi tôi và ai đó nghĩ rằng một người thành công như thế, lọt vào top 1.000 tỷ phú USD của thế giới chắc hẳn con đường đi sẽ suôn  sẻ, nhưng không, ông ý chia sẻ rằng có những dự án ông ý thua hàng nghìn tỷ, giải phóng ý ạch đến bây giờ vẫn chưa triển khai được. Đã làm là có độ rủi ro cái quan trọng là phải: “quản trị  rủi ro đó trong tổng thể an toàn cho phép”.
Các cụ có câu thời thế tạo anh hùng. Thời nay sinh ra những anh hùng kinh tế, trong đó, tại thời điểm này, Phạm Nhật Vượng cùng một vài người khác đã tạo dựng cho mình một tượng đài, mỗi một người đóng góp ở một mảng, lĩnh vực nào đó, như tỷ phú Vượng, chắc hẳn đã góp phần tạo ra một diện mạo đô thị sáng sủa, đẹp đẽ hơn.
Ở Vingroup họ có một bí quyết là khoán, và thưởng phạt ngay chứ không cần kêu gọi hay hô hào gì cả. Cứ bắt tay vào làm và quy định rõ ràng. Ví dụ khoán công trình 400 tỷ không sai thì công ty hưởng và chia nhau còn khi đi giám sát công trình cứ phát hiện ra 1 lỗi sai là phạt 5 triệu 10 triệu đến 50 triệu, phạt cá nhân gây ra lỗi sai rồi phạt cả công ty xây dựng để xảy ra lỗi sai. Tức là hai lần phạt. Hoặc như xây dựng một tòa tháp thì sẽ thuê công ty nước ngoài giám sát độc lập việc xây dựng, tuy nhiên trong Vingruop lại có một công ty khác chuyên đi giám sát lại công ty giám sát độc lập này. Tức là 2 lần giám sát.

OK thế nhé. Tớ và bà con cùng học hỏi biết đâu!
(Trương Định, mưa lâm thâm đón Xuân 2017)